گل آفتابگردان یکی از زیباترین و مفیدترین گیاهان زراعی است که علاوه بر جلوهی زیباشناختی، از دانههای آن برای تهیهی تخمه، روغن و محصولات خوراکی استفاده میشود. کاشت بذر آفتابگردان کار پیچیدهای نیست، اما برای داشتن گیاهانی سالم و پربازده باید نکات مهمی در انتخاب بذر، آمادهسازی خاک، آبیاری و مراقبت رعایت شود. در ادامه، مراحل کاشت و پرورش بذر تخمه آفتابگردان را بهصورت گامبهگام بررسی میکنیم.
انتخاب بذر مناسب
اولین گام در کاشت آفتابگردان، انتخاب بذر مناسب است. بذرهای آفتابگردان انواع مختلفی دارند که بر اساس هدف کاشت (تولید دانه خوراکی، روغنگیری یا زینتی) انتخاب میشوند.
- تخمه آفتابگردان روغنی: دانههای ریز و تیرهرنگ دارد و بیشتر برای استخراج روغن استفاده میشود.
- تخمه آفتابگردان آجیلی: دانههای درشت و طعمدار دارد و برای مصرف خوراکی یا فروش به عنوان تنقلات کاشته میشود.
- آفتابگردان زینتی: معمولاً گلهای بزرگتر و رنگارنگتری دارد و برای زیبایی باغچه و فضاهای باز کاشته میشود.
بهتر است بذرها از فروشگاههای معتبر کشاورزی تهیه شوند تا از خلوص و جوانهزنی بالای آنها اطمینان حاصل شود.
آمادهسازی خاک
گل آفتابگردان در بیشتر خاکها رشد میکند، اما خاکهای سبک و غنی از مواد آلی با زهکشی مناسب بهترین گزینه هستند. خاک باید دارای pH بین ۶ تا ۷.۵ باشد. پیش از کاشت، زمین را شخم بزنید و سنگها یا بقایای گیاهان را از سطح آن بردارید. سپس حدود دو هفته قبل از کاشت، مقداری کود دامی پوسیده یا کمپوست به خاک اضافه کنید تا مواد غذایی کافی برای رشد گیاه فراهم شود.
در صورتی که قصد کاشت در گلدان دارید، ترکیبی از خاک باغچه، ماسه و خاکبرگ به نسبت مساوی انتخاب خوبی خواهد بود.
زمان مناسب کاشت
زمان کاشت بذر آفتابگردان بستگی به شرایط آبوهوایی دارد، اما بهطور معمول از اوایل فروردین تا اواخر اردیبهشت بهترین زمان برای کاشت در مناطق معتدل است. دمای مناسب برای جوانهزنی بذر بین ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد است. باید توجه داشت که بذر آفتابگردان به سرما حساس است و نباید پیش از رفع خطر یخبندان کاشته شود.
روش کاشت بذر
۱. بذرها را به عمق حدود ۲ تا ۳ سانتیمتر در خاک قرار دهید.
2. فاصلهی میان بذرها بسته به نوع آفتابگردان متفاوت است، اما برای ارقام آجیلی بهتر است فاصلهی هر بذر حدود ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر باشد.
3. پس از کاشت، روی بذرها را با خاک نرم بپوشانید و کمی آبیاری کنید تا خاک مرطوب شود.
4. در صورتی که در گلدان میکارید، گلدان باید حداقل ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر عمق داشته باشد تا ریشهها فضای کافی برای رشد داشته باشند.
معمولاً بذرها بین ۷ تا ۱۰ روز پس از کاشت جوانه میزنند.
مراقبت و نگهداری
پس از جوانهزنی، گیاه آفتابگردان به نور زیاد نیاز دارد. بهتر است در مکانی با آفتاب مستقیم روزانه حداقل ۶ تا ۸ ساعت قرار گیرد.
آبیاری باید منظم و بهاندازه باشد؛ آبیاری بیشازحد باعث پوسیدگی ریشه میشود، در حالی که کمآبی موجب کوچک ماندن گلها خواهد شد.
برای رشد بهتر، میتوانید هر سه هفته یکبار از کودهای پتاس و فسفر بالا استفاده کنید. در مراحل اولیه رشد، کنترل علفهای هرز اطراف بوته بسیار مهم است تا مواد غذایی خاک فقط به آفتابگردان برسد.
زمان برداشت تخمهها
پس از حدود ۷۰ تا ۱۰۰ روز از کاشت، گلهای آفتابگردان شروع به خشک شدن میکنند. زمانی که پشت گل به رنگ زرد تیره یا قهوهای درآمد و دانهها سفت شدند، زمان برداشت فرا رسیده است.
برای برداشت، گل را از ساقه جدا کنید و در مکانی خشک و سایه قرار دهید تا کاملاً خشک شود. سپس میتوانید تخمهها را جدا کرده، در آفتاب خشک کنید و برای مصرف یا کاشت مجدد نگه دارید.
نکات مهم در کاشت آفتابگردان
- آفتابگردان گیاهی نورپسند است و در سایه رشد مطلوبی ندارد.
- در طول رشد گیاه، بهتر است از آبیاری روی برگها و گلها خودداری شود تا احتمال بروز قارچ کاهش یابد.
- در صورت مشاهدهی آفت یا شته، از محلولهای طبیعی مانند صابون مایع و روغن ولک برای دفع آفات استفاده کنید.
- اگر قصد برداشت تخمه برای خوراک دارید، بهتر است از انواع غیر روغنی و درشتدانه استفاده کنید.
جمعبندی
کاشت بذر تخمه آفتابگردان فرآیندی ساده و لذتبخش است که هم جنبهی اقتصادی دارد و هم زیبایی محیط را افزایش میدهد. با انتخاب بذر مناسب، آمادهسازی صحیح خاک و مراقبت منظم میتوان محصولی باکیفیت و پربازده به دست آورد. چه برای مصارف خانگی و چه برای تولید تجاری، پرورش آفتابگردان یکی از بهترین گزینهها برای کشاورزان و علاقهمندان به کاشت گیاهان خوراکی محسوب میشود.
